Luồng - cây xóa đói, giảm nghèo ở Thanh Hóa

Luồng - cây xóa đói, giảm nghèo ở Thanh Hóa

Luồng - cây xóa đói, giảm nghèo ở Thanh Hóa

Luồng - cây xóa đói, giảm nghèo ở Thanh Hóa

 

Luồng - cây xóa đói, giảm nghèo ở Thanh Hóa

Nông dân xã Yên Nhân, huyện Thường Xuân sơ chế lâm sản.

Mấy năm nay, diện tích luồng ở Lâm trường luồng Lang Chánh xuất hiện căn bệnh lạ. Mùa sinh trưởng, nhiều bụi luồng đẻ hàng chục mầm măng mầu sọc tím rồi lụi dần. Thêm vào đó, còn có hiện tượng luồng chết hàng loạt.  Bước đầu, cơ quan chuyên môn nhận định: Triệu chứng bệnh lý nêu trên là do đất thiếu nguyên tố đa lượng, vi lượng, dẫn đến luồng bị suy thoái.

Nhân gian vùng thượng du tỉnh Thanh từng lưu truyền câu ca "Cao như đỉnh núi Phù Luông/ Ðẹp như thế đứng cây luồng Châu Lang", nhưng ngày nay thảm rừng luồng đang đứng trước mối lo hiện hữu. Luồng Lang Chánh to dài, rắn chắc như thân táu, thân lim, giờ dần teo tóp, dày mắt chỉ to bằng bắp tay. Qua khảo sát, huyện Lang Chánh có hơn 10 nghìn ha luồng nhưng có gần 4.000 ha đang đứng trước nguy cơ suy thoái.

Do đời sống khó khăn, cho nên nhân dân ít tu bổ, đầu tư làm giàu quỹ đất, nặng về khai thác tài nguyên. Trên địa bàn xuất hiện một số cơ sở chế biến lâm sản nhưng quy trình, công nghệ sản xuất mới dừng ở khâu thu mua, sơ chế sản phẩm. Toàn huyện mỗi năm khai thác tới ba triệu cây luồng, ba triệu cọc luồng và 2.000 tấn nan thanh.

Luồng là loài cây đa tác dụng, vừa có tác dụng phòng hộ, vừa đem lại hiệu quả kinh tế. Cùng với việc giao đất theo Nghị định 02/CP đến hộ gia đình, tổ chức và cá nhân sử dụng lâu dài vào mục đích phát triển lâm nghiệp, hơn mười năm qua các địa phương trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa chú trọng đầu tư, nhân rộng diện tích rừng luồng. Ðến nay, toàn tỉnh có tới 68.900 ha luồng, phấn đấu mở rộng lên 100 nghìn ha luồng vào năm 2015.

Hiện tại, rừng luồng chiếm tới 55,9% tổng diện tích rừng trồng trên địa bàn tỉnh. Cây luồng là "cây xóa đói, giảm nghèo" ở miền núi Thanh Hóa,  bởi trong số 30 loài cây lâm nghiệp được trồng trong thời gian qua, luồng là cây cho thu nhập chính. Ðịa bàn phân bố cây luồng trải rộng ở địa bàn 16 huyện miền núi, trung du, trong đó tập trung chủ yếu ở các huyện Quan Hóa, Lang Chánh, Ngọc Lặc. Diện tích rừng luồng của ba huyện này chiếm 1/2 tổng diện tích luồng toàn tỉnh. Thảm rừng luồng giảm dần từ Tây Bắc xuống Ðông Nam theo độ cao tuyệt đối phù hợp đặc tính sinh thái của cây luồng.

Ông Khương Bá Tuân, Chủ nhiệm Câu lạc bộ phát triển lâm nghiệp phân tích: Chất lượng rừng luồng đang giảm sút, mật độ bình quân chỉ đạt 150 đến 170 ha/bụi. Do trồng thuần loại, thảm thực bì dưới tán rừng ít, độ ẩm trong đất không vượt quá 60% và mật độ chăn thả gia súc cao làm cho đất bị lèn chặt, bạc màu, si-lích hóa. Trong 15 triệu cây luồng khai thác trong năm, số luồng loại 1 và 2 chỉ chiếm 3,59%. Trong khi đó, việc mua bán, chế biến luồng chủ yếu thông qua các cầu nối trung gian, chỉ có 5% mua trực tiếp từ người dân, 25% sản lượng được chế biến tại chỗ cao, nên giá luồng nguyên liệu tăng không đáng kể. Mặt khác, tình trạng khai thác măng luồng diễn ra tùy tiện ở nhiều địa phương. Nông dân khai thác luồng non, cả lứa măng đầu để bán, thậm chí khai thác luồng trong mùa ra măng làm dập gãy, ảnh hưởng đến chất lượng, năng suất rừng. Do vậy, thu nhập bình quân mỗi ha rừng ở Thanh Hóa chỉ đạt từ 3 đến 3,5 triệu đồng/năm và diện tích rừng luồng suy thoái nghiêm trọng chỉ cho thu nhập một triệu đồng/năm.

Trước thực trạng suy thoái rừng luồng trên địa bàn tỉnh, đã có chương trình tài trợ dự án nhỏ, Quỹ môi trường toàn cầu của LHQ tại Việt Nam phối hợp Trung tâm Tư vấn, đầu tư phát triển khoa học - công nghệ - môi trường Thanh Hóa triển khai dự án "Bảo tồn, khai thác và sử dụng bền vững tài nguyên rừng luồng bản địa Ngọc Lặc, Thanh Hóa".

Mục tiêu là xây dựng mô hình sử dụng bền vững tài nguyên, môi trường rừng luồng, nâng cao năng lực nhận thức, bảo tồn, khai thác hợp lý rừng luồng bản địa. Sau khi triển khai thí điểm ở xã Nguyệt Ấn, chủ đầu tư tiếp tục triển khai trên địa bàn các xã Nguyệt Ấn, Mỹ Tân, Phúc Thịnh, Vân Am. Cơ quan thực hiện dự án cũng đã tổ chức 17 lớp tập huấn nâng cao năng lực kỹ thuật, nhận thức bảo tồn, khai thác, sử dụng bền vững rừng luồng bản địa, hướng dẫn chọn, chiết cành, ươm, tổ chức sản xuất giống luồng, phòng trừ sâu bệnh, thâm canh rừng luồng đến các đối tượng, hộ tham gia dự án.

Tuy nhiên, số hộ tham gia, hưởng lợi từ dự án chưa nhiều, nhận thức của những hộ trồng luồng trên địa bàn Thanh Hóa còn chậm thay đổi. Tại hội nghị bàn giải pháp phục tráng luồng tổ chức gần đây, các ý kiến cho rằng, cần thực thi triệt để biện pháp chăm sóc như xới xáo bán kính vành khăn một mét, bón thêm phân vi sinh theo giai đoạn phát triển của luồng tạo sinh  khối măng, sinh khối cây luồng. Sau mùa khai thác cần bón phân chuồng, chặt tỉa gốc cao, loại trừ cây bệnh, vệ sinh cục bộ chung quanh cây luồng.

Nhà nước cần làm tốt hơn nữa hoạt động chuyển giao công nghệ, đẩy mạnh nghiên cứu sâu, bệnh hại luồng, đề xuất biện pháp phòng trừ, nhất là trị bệnh sọc tím măng luồng. Ðể làm được điều đó phải củng cố mạng lưới khuyến nông, tăng cường khuyến lâm viên cơ sở...

Theo Phó Chi cục trưởng Chi cục phát triển lâm nghiệp Thanh Hóa Nguyễn Nam Sơn: Hiện tổ chức phi chính phủ Gret cũng đã khảo sát, dự kiến xây dựng mô hình chuyển giao công nghệ thâm canh cây luồng ở mười huyện miền núi còn lại. Bên cạnh đó, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ động phối hợp các ngành liên quan nghiên cứu, tham mưu cho tỉnh ban hành cơ chế, chính sách khuyến khích phát triển cây luồng. Theo đó, ngân sách tỉnh sẽ hỗ trợ giống, phân bón, xây dựng các mô hình trình diễn, hỗ trợ công khai hoang phá bỏ diện tích rừng thoái hóa nghèo kiệt để nông hộ trồng lại rừng.

Mai luận